Çan’da TKİ (Çan Linyitleri İşletmesi) Dosyası
Çan ilçesinde TKİ’ye bağlı Çan Linyitleri İşletmesi’nin kömür üretimi, satış verileri ve kentsel etkileri resmî rakamlarla açıklandı.
Çanakkale’nin Çan ilçesinde kömür üretimi, Türkiye’deki birçok madencilik örneğinden farklı bir konumda yer almaktadır. Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu’na (TKİ) bağlı Çan Linyitleri İşletmesi (ÇLİ), bugün fiilen şehir dokusunun içinde faaliyet göstermektedir. Kömür üretimi, açık stok sahaları ve taşıma güzergâhları; konut alanları, kamu yapıları ve günlük yaşamla doğrudan temas hâlindedir.
Bu dosya, Çan’daki TKİ faaliyetlerini; kurumsal yapı, üretim–satış rakamları, faaliyet türü ve kentsel etkiler üzerinden ele almaktadır.
- TESİS TANIMI VE KURUMSAL KİMLİK
- Kurum: Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ)
- İşletme: Çan Linyitleri İşletmesi (ÇLİ)
- Yer: Çan ilçesi, Çanakkale
- Faaliyet türü: Linyit kömürü üretimi – açık işletme
- Faaliyet kapsamı:
- Açık ocak üretimi
- Kömür stoklama
- Yükleme ve karayolu ile sevkiyat
ÇLİ, TKİ bünyesinde faaliyet gösteren işletmeler arasında aktif üretim yapan ve kömürünün büyük kısmını termik santrallere satan bir birimdir.
- ÜRETİM RAKAMLARI (RESMÎ – OCAK 2024)
TKİ Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı tarafından yayımlanan Aylık Faaliyet İstatistikleri (Ocak 2024) verilerine göre:
Çan Linyitleri İşletmesi – Kömür Üretimi
- Üretim yöntemi: Açık işletme
- Tüvenan (ham) kömür üretimi: 258.973 ton
- Satılabilir kömür miktarı: 253.897 ton
Bu veriler, 2024 yılı Ocak ayı sonu itibarıyla kümülatif gerçekleşmeleri göstermektedir.
Bu rakamlar, ÇLİ’nin TKİ bünyesinde yüksek hacimli ve aktif üretim yapan bir işletme olduğunu ortaya koymaktadır.
- SATIŞ YAPISI: KÖMÜR NEREYE GİDİYOR?
Aynı istatistik bültenine göre, Çan Linyitleri İşletmesi’nin satış dağılımı şöyledir:
Çan Linyitleri İşletmesi – Satış (Ocak 2024)
- Termik santrallere satış: 282.818 ton
- Sanayi + ısınma + diğer satışlar: 9.603 ton
- Toplam satış: 292.421 ton
Bu tablo, ÇLİ üretiminin neredeyse tamamının termik santrallere yönlendirildiğini açık biçimde göstermektedir.
- FAALİYETİN TEKNİK NİTELİĞİ: EMİSYON TÜRÜ
ÇLİ faaliyetleri bacalı bir sanayi faaliyeti değildir. Ancak bu durum, çevresel etkinin olmadığı anlamına gelmemektedir.
Çan’daki TKİ faaliyetleri şu kaynakları üretmektedir:
- Açık ocak kazısı kaynaklı toz
- Açık stok sahalarından yayılan kömür tozu
- Yükleme–boşaltma sırasında partikül madde
- Kamyon taşımacılığına bağlı yol tozu
Bu nedenle ÇLİ, hava kalitesi değerlendirmelerinde PM10 ve PM2.5 partikül maddeleriyle ilişkilendirilen bir kaynak sınıfı olarak ele alınmaktadır.
- DEKAPAJ VE AÇIK ALAN FAALİYETLERİ
TKİ verilerine göre Çan Linyitleri İşletmesi için:
- 2024 yılı programlanan dekapaj miktarı: 30 milyon m³
- 2024 Ocak sonu fiilî dekapaj: 1.325.602 m³
Bu rakamlar, Çan’daki kömür faaliyetlerinin yüksek hacimli açık alan hareketi içerdiğini göstermektedir.
- KENTSEL ETKİ: “MESAFE” DEĞİL, “İÇ İÇELİK”
Çan Linyitleri İşletmesi:
- şehir dışı bir sanayi alanında değil,
- Çan yerleşiminin içinde,
- konut alanlarıyla doğrudan komşu bir konumdadır.
Bu durum, TKİ faaliyetlerini yalnızca madencilik değil; kentsel yaşam, hava kalitesi ve yaşam kalitesi başlıklarının da doğrudan konusu hâline getirmektedir.
- HAVA KALİTESİ BAĞLAMI
Çan ilçesindeki hava kalitesi ölçümleriyle birlikte değerlendirildiğinde:
- ÇLİ faaliyetleri,
- termik santraller,
- sanayi tesisleri
aynı coğrafyada kümülatif bir etki alanı oluşturmaktadır.
Bu dosya, ÇLİ’yi “tek başına sorumlu” ilan etmeden; ancak şehir içinde bu ölçekte bir açık kömür faaliyetinin varlığını ölçüm ve resmî verilerle kayıt altına almaktadır.
Çan Linyitleri İşletmesi (ÇLİ), 2024 yılı itibarıyla:
- yüz binlerce ton kömür üreten,
- üretiminin büyük kısmını termik santrallere satan,
- yüksek hacimli açık alan faaliyeti yürüten,
- şehir dokusunun içinde yer alan
bir kamu işletmesidir.
Bu dosya, Çan’daki TKİ faaliyetlerini rakamlarla, resmî belgelerle ve yorumsuz bir çerçevede ortaya koymaktadır. Çan’daki hava kirliliği ve yaşam kalitesi tartışmaları açısından ÇLİ, artık muğlak değil; sayısal olarak tanımlı bir aktördür.
