Çanakkale’de Sanayileşme

Çanakkale’de sanayileşme, tek bir sektör ya da birkaç büyük tesis üzerinden açıklanabilecek bir süreç değildir. İl genelinde sanayi; enerji üretimi, ağır ve orta ölçekli imalat, madencilik, taş–kireç–agrega ocakları ve lojistik altyapı ile birlikte gelişmiş, çoğu zaman yerleşim alanlarıyla iç içe ilerlemiştir.

Bu dosya, Çanakkale’de sanayiyi “iyi–kötü” gibi yargılarla değil;
hangi tesis nerede, ne üretiyor, hangi ölçekte faaliyet gösteriyor sorularına, kamuya açık ve doğrulanabilir bilgilerle cevap vermek amacıyla hazırlanmıştır.

1. ÇANAKKALE’DE SANAYİNİN COĞRAFİ OMURGASI

Çanakkale’de sanayi üç ana eksen üzerinde yoğunlaşmaktadır:

1.1 Biga Yarımadası Sanayi ve Enerji Koridoru

(Biga – Karabiga – Bekirli)

Bu eksen; demir–çelik, enerji üretimi, liman ve lojistik altyapısıyla Çanakkale’nin en büyük ölçekli sanayi alanıdır. Yüksek tonajlı hammadde hareketi ve enerji yoğun üretim bu bölgede toplanmıştır.

1.2 Çan Havzası Üretim ve Hammadde Alanı

(Çan ve çevresi)

Çan ilçesi; seramik, yapı malzemeleri, kömür madenciliği, enerji ve taş-toprak sanayisi ile öne çıkar. Zamanla büyüyen yerleşim alanları nedeniyle sanayi tesislerinin önemli bir bölümü bugün kent dokusu içinde kalmıştır.

1.3 Merkez – Ezine Ekseni

Bu hat; gıda sanayi, markalı üretim, çimento ve yapı girdileri ile öne çıkar. Sanayi, burada daha çok tüketim ve dağıtım odaklıdır.

2. ENERJİ ÜRETEN SANAYİ TESİSLERİ

Çanakkale’de faal kömür yakıtlı termik santral sayısı dörttür:

2.1 18 Mart Çan Termik Santrali

• Yer: Çan ilçesi
• Sahiplik: Kamu (EÜAŞ)
• Yakıt: Yerli linyit
• Kurulu güç: 320 MW
• Ticari işletme: 2006

Çan Havzası’ndaki ilk büyük ölçekli kömürlü santral olup, kamuya ait enerji üretiminin temel tesisidir.

2.2 Çan 2 Termik Santrali

• Yer: Çan ilçesi (Yayaköy)
• Sahiplik: Özel sektör (ODAŞ Grubu)
• Yakıt: Yerli linyit
• Kurulu güç: 330 MWe
• Ticari işletme: 1 Ağustos 2018

Çan’da özel sektör eliyle kurulan ikinci büyük kömürlü santraldir.

2.3 Cenal Termik Santrali

• Yer: Karabiga / Biga
• Sahiplik: Cengiz Holding – Alarko Holding ortaklığı
• Yakıt: İthal kömür
• Kurulu güç: 1.320 MWe
• Ticari işletme: 2017

Kurulu güç bakımından Çanakkale’nin en büyük enerji üretim tesisidir. Liman bağlantılı yapısıyla çalışır.

2.4 İÇDAŞ Bekirli Termik Santralleri

• Yer: Bekirli / Biga
• Sahiplik: İÇDAŞ
• Yakıt: Kömür
• Yapı: 2 ünite (2 × 618 MW)
• Nitelik: Sanayiye entegre (otoprodüktör ağırlıklı)

İÇDAŞ’ın demir–çelik üretimine entegre enerji ihtiyacını karşılamak üzere kurulmuştur. Teknik ve hukuki olarak termik santral niteliği taşır.

3. AĞIR VE ORTA ÖLÇEKLİ İMALAT SANAYİ

3.1 İÇDAŞ Çelik Enerji Tersane ve Ulaşım Sanayi A.Ş.

• Yer: Biga / Karabiga
• Faaliyet: Demir–çelik, enerji, tersane, lojistik
• İSO 500 (2023) sırası: 18
• Çalışan sayısı: 5.000+

İÇDAŞ, Çanakkale’nin en büyük sanayi kuruluşudur ve ilin ağır sanayi omurgasını oluşturur.

3.2 Kaleseramik Çanakkale Kalebodur Seramik Sanayi A.Ş.

• Yer: Çan
• Kuruluş: 1956
• Faaliyet: Seramik ve yapı malzemeleri
• İSO 500 (2023) sırası: 211

Çan ilçesinin sanayi kimliğini belirleyen en köklü üretim tesisidir.

3.3 Kalekim Kimyevi Maddeler San. ve Tic. A.Ş.

• Yer: Çan
• Faaliyet: Yapı kimyasalları
• Bağ: Kale Grubu

Seramik ve yapı malzemeleri sanayisinin tamamlayıcı koludur.

3.4 Doğanlar Mobilya Grubu İmalat San. ve Tic. A.Ş.

• Yer: Biga
• Faaliyet: Mobilya üretimi
• İSO 500 (2023) sırası: 277

Biga’daki imalat sanayisinin ihracat ve marka gücünü temsil eder.

3.5 Dardanel Önentaş Gıda Sanayi A.Ş.

• Yer: Çanakkale Merkez / OSB
• Kuruluş: 1984
• Faaliyet: İşlenmiş gıda ve deniz ürünleri
• İSO 500 (2023) sırası: 381

Çanakkale merkezli markalı gıda sanayisinin en bilinen temsilcisidir.

3.6 Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.

• Yer: Ezine / Çanakkale hattı
• Faaliyet: Çimento ve yapı girdileri
• İSO 500 (2023) sırası: 84

Çanakkale’de çimento üretiminin ana aktörüdür.

3.7 Abalıoğlu Yem Sanayi A.Ş.

• Yer: Çanakkale ili
• Faaliyet: Yem ve tarıma dayalı sanayi
• İSO 500 (2023) sırası: 144

Tarım ve hayvancılıkla sanayi arasındaki üretim köprüsünü temsil eder.

3.8 Enerjisa Enerji Üretim A.Ş.

• Faaliyet: Elektrik üretimi
• İSO 500 (2023) sırası: 37
• Not: Çanakkale’deki enerji portföyü, sanayi girdi katmanı kapsamında değerlendirilir.

3.9 İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş.

• Yer: Biga
• Faaliyet: Elektrik üretimi
• İSO 500 (2023) sırası: 58

Sanayiye entegre elektrik üretimiyle Çanakkale sanayi altyapısının temel bileşenidir.

4. MADENCİLİK FAALİYETLERİ

4.1 TKİ – Çan Linyitleri İşletmesi

• Yer: Çan
• Faaliyet: Linyit kömürü üretimi
• İşletme tipi: Açık ocak
• Kuruluş: 1979

Çan Havzası’ndaki kömür üretiminin kamu ayağını oluşturur.

4.2 TÜMAD Madencilik

• Yer: Lapseki
• Faaliyet: Altın madeni
• Başlangıç: 2017

4.3 Truva Bakır – Halilağa

• Yer: Bayramiç / Hacıbekirler
• Faaliyet: Bakır madeni

4.4 Koza Altın İşletmeleri A.Ş.

• Sahalar: Kirazlı – Çamyurt – Ağı Dağı
• Faaliyet: Altın madenciliği (süreç dosyaları)

Koza Altın sahaları, Çanakkale’de madencilikle ilgili hukuki ve toplumsal süreçlerin en bilinen örneklerindendir.

5. TAŞ, KİREÇ, KIRMA–ELEME VE OCAKLAR

Çanakkale genelinde;

• Çan,
• Yenice,
• Biga,
• Ezine

hatlarında çok sayıda kalker, taş, kireç ve agrega ocağı faaliyet göstermektedir. Bu ocaklar; seramik, çimento, yol ve inşaat sektörlerinin temel hammadde kaynağıdır ve sanayileşmenin görünmeyen ancak belirleyici bileşenidir.

Çanakkale’de sanayi: ölçekli, yaygın ve iç içe

Çanakkale’de sanayileşme;

• 4 faal kömürlü termik santral,
• Türkiye’nin ilk 500 sanayi kuruluşu içinde yer alan 9 büyük firma,
• metalik ve kömür madenciliği,
• taş–kireç–agrega ocakları

ile çok katmanlı ve yaygın bir yapı göstermektedir.

Bu dosya, Çanakkale’de sanayiyi ilk kez tek parça, eksiksiz ve referans alınabilir biçimde ortaya koyan dijital şehir hafızası çalışmasıdır.